Een oeroud systeem dat helpt te overleven.
Het zenuwstelsel is eigenlijk een netwerk van je lichaam dat communiceert. Het bestaat uit miljarden zenuwcellen, ook wel neuronen genoemd. Deze neuronen communiceren dus met elkaar waardoor je kunt bewegen, voelen, denken en reageren. Dit communiceren gebeurt voornamelijk door neurotransmitters, chemische stofjes die zenuwcellen dus gebruiken om te communiceren.
Om het te verduidelijken en overzicht te behouden onderverdelen we het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel verdelen we in het centrale zenuwstelsel(hersenen en ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel(de zenuwen het lichaam in).
Het perifere zenuwstelsel verdelen we in het somatische zenuwstelsel, dit is het bewust aansturen zoals spieren. Het andere deel is het autonome zenuwstelsel, het zenuwstelsel dat automatische processen regelt zoals de hartslag, ademhaling, bloeddruk, spijsvertering, darmwerking, lichaamstemperatuur, hormoonsturing en je immuunsysteem. Het autonome zenuwstelsel verdelen we weer in actie(sympaticus) en rust (parasympaticus). We gaan vooral in op het autonome zenuwstelsel.
“Ons zenuwstelsel is eigenlijk een oeroud beschermingssysteem. Vroeger hielp het ons te overleven in de natuur. Alleen nu reageert het soms alsof een appje of deadline een leeuw is. Daarom is het zo belangrijk om manieren te vinden om ook je rust-zenuwstelsel weer aan te zetten.”
Vanuit evolutionair oogpunt is het zenuwstelsel vooral ontwikkeld om gevaar te herkennen en ons in leven te houden, niet per se om ons gelukkig te maken. Dat maakt waarom wij van nature sneller beren op de weg zien en gevoeliger zijn voor negatieve prikkels, risico’s en mogelijke bedreigingen. Ook wel negativity bias genoemd. Als je vroeger sneller een gevaar zag, een beer of leeuw bijvoorbeeld, vergrootte dat de kans op overleven.
Hoe dat systeem precies werkt is vandaag de dag nog steeds hetzelfde. Nu is alleen de dreiging van beren en leeuwen weg, maar ervaren we werkstress, sociale druk, onzekerheid, financiële zorgen etc…
Het verschil hierin is dat vroeger het vluchten van een leeuw(fight/flight) een kortdurende stressor was(sympaticus: actie). Als je weer in veiligheid was keerde je snel terug naar ontspanning. Bij deze stressreactie worden allerlei hormoonprocessen geactiveerd die het lichaam tijdelijk uit balans haalt. Wanneer dit van korte duur is, kan het lichaam zich hier juist sterker en weerbaarder door aanpassen. (over hormonen later nog veel meer)
Het probleem van hedendaags is dat de stressoren niet kortdurend zijn maar langdurig. Dit houdt in dat het autonome zenuwstelsel ook constant in de actie modus staat in plaats van te wisselen tussen actie en rust. Dit heeft dus niet alleen invloed op de hormonen maar ook op de hartslag, ademhaling, spijsvertering, darmfunctie en opnamen, immuunsysteem etc…
Het lastige van chronische stress is dat veel mensen niet door hebben dat ze stress ervaren. Misschien herken je wel dingen zoals altijd moe wakker worden, altijd druk in je hoofd, moeite hebben met stilzitten, oppervlakkige ademhaling of het gevoel altijd “aan” te staan. Vaak zien we deze klachten als losse problemen terwijl ze ook een signaal kunnen zijn van een zenuwstelsel dat al langere tijd in de actiestand staat.
De nervus vagus (10e hersenzenuw) wordt ook wel de zwervende zenuw genoemd. Deze belangrijke zenuw van het autonome zenuwstelsel loopt vanuit de hersenen naar onder andere het hart, de longen, de maag en de darmen. Je kunt hem zien als een communicatiesnelweg tussen lichaam en brein.
Ons lichaam is dus van nature gebouwd om vooral sterker en weerbaarder te worden van acute stressoren. Voorbeelden van acute stressoren zijn: Intensief sporten (HIIT), koude prikkel (koud douche of ijsbad), warmte prikkel (sauna), tijdelijk vasten en ook verschillende voedingsstoffen kunnen een bepaalde prikkel geven.
We mogen deze acute prikkels(hormetische prikkels) van discomfort dus weer meer op gaan zoeken om weerbaarder te worden. Het wil alleen niet zeggen dat ze altijd goed zijn. Als je al veel chronische stress hebt kunnen nog meer acute stressoren er bovenop juist averechts werken. Het gaat om balans en voelen.
Vaak denken we bij stress aan een volle agenda, werkdruk, financiële zorgen of relatieproblemen. Maar stress zit niet alleen in wat er vandaag gebeurt.
Ervaringen uit het verleden kunnen ook het zenuwstelsel beïnvloeden. Emoties die nooit echt verwerkt zijn verdwijnen namelijk niet altijd vanzelf. Verdriet, angst, afwijzing, schaamte of boosheid kunnen op de achtergrond aanwezig blijven zonder dat je je daar bewust van bent.
Veel mensen krijgen aangeleerd om maar door te gaan. Niet zeuren en schouders eronder. Hard werken en afleiding zoeken. Maar het lichaam onthoudt meer dan we vaak denken. Soms ligt de sleutel naar herstel daarom niet alleen in voeding of beweging, maar juist in het erkennen van wat jarenlang geen aandacht heeft gekregen.
Dat betekent niet dat alles “tussen de oren” zit. Het betekent wel dat het lichaam en geest voortdurend met elkaar communiceren.
“Als mensen hebben we stress nodig”
Over het woord stress hangt vaak meteen een negatieve lading. Logisch ook, want veel mensen voelen dagelijks de onprettige dingen van stress zoals onrust in het hoofd, spanning in het lichaam, slecht slapen, snel geïrriteerd zijn of altijd op “aan” staan.
Maar stress hebben we als mensen ook nodig om sterker te worden. Een gezonde manier van stress noemen we eustress. Eustress is een vorm van stress die energie, motivatie en groei geeft. Denk bijvoorbeeld aan gezonde spanning voor een eerste date, voor een belangrijke sportwedstrijd, een sollicitatiegesprek, een presentatie geven of op vakantie gaan. Dit zijn uiteindelijk dingen waar je energie van krijgt en van groeit.
Zoals ik in de eerste blog het lichaam als kompas al beschreef, staat eigenlijk niets in het lichaam los van elkaar. Het lichaam werkt niet in losse onderdelen, maar in systemen die met elkaar samenwerken. Alles beïnvloedt elkaar.
Een mooi voorbeeld hiervan is de ademhaling. Je ademhaling reageert direct op wat er in je zenuwstelsel gebeurt. Ben je gespannen of voel je je onveilig dan zie je vaak de ademhaling sneller en hoger in je borst zitten. Ben je ontspannen dan is de ademhaling vaak juist wat rustiger. De relatie tussen ademhaling en het zenuwstelsel is erg interessant en gaan we later dieper op in.
Misschien herken je het wel. Je ervaart al langere tijd stress of spanning en tegelijkertijd begin je slechter te slapen. Je energie neemt af en ineens reageert ook je buik gevoeliger op voeding. Vaak denken we dan dat het allemaal losse problemen zijn, terwijl het lichaam eigenlijk één samenhangend verhaal vertelt.
Eigenlijk vraagt het zenuwstelsel zich de hele dag af: “Ben ik veilig?”
Wanneer het antwoord ja is, gaat energie naar herstel, groei en hormoonbalans.
Wanneer het antwoord nee is, gaat energie naar overleven.
Dat is ontzettend handig wanneer er echt gevaar dreigt. Het probleem ontstaat wanneer het lichaam langdurig denkt dat er gevaar is terwijl dat niet meer zo is.
Het bijzondere is dat het zenuwstelsel niet alleen reageert op echte gevaren. Ook gedachten, overtuigingen, emoties en ervaringen kunnen invloed hebben op hoe veilig het lichaam zich voelt.
Wil je dus duurzaam van je klachten af komen en gezond oud worden probeer dan onder andere het zenuwstelsel in balans te brengen. Het zenuwstelsel speelt hierbij vaak een belangrijke rol, omdat het invloed heeft op processen zoals spijsvertering, herstel, hormoonbalans en energie.
Klachten van het lichaam zijn dus het gevolg, de oorzaak zit hem in systemen die uit balans zijn, deze systemen worden uiteindelijk weer beïnvloed door leefstijl(voeding, beweging, ontspanning, ademhaling, zingeving, gedachtes etc…)
Je zenuwstelsel is veel meer dan alleen een systeem dat stress regelt. Het beïnvloedt vrijwel alles wat er in het lichaam gebeurt.
Stress is ook zeker niet je vijand. Het lichaam is gemaakt om met stress om te gaan. Het probleem ontstaat wanneer de stand tussen actie en ontspanning uit balans is.
Gezondheid begint niet met het onderdrukken van signalen, maar met begrijpen waarom het lichaam ze geeft.
Sta zelf aankomende tijd eens af en toe stil bij hoe jouw balans in het zenuwstelsel echt is?
Het begint uiteraard weer met bewustwording.
Voel je dat jouw lichaam al langere tijd signalen geeft en kun je daar wel wat hulp bij gebruiken?
Plan dan vooral hieronder een gratis oriëntatiegesprek in of kom OERZUCHT de ademreis eens ervaren.
Liefde♥️
